Puchar Narodów Afryki – historia, zasady, zwycięzcy

Puchar Narodów Afryki (AFCON) to turniej, który od 1957 roku wyłania najlepszą reprezentację kontynentu. W obecnej formule biorą w nim udział 24 drużyny, a rekordzistą pod względem liczby tytułów jest Egipt z siedmioma triumfami. W dalszej części artykułu przybliżymy historię, zasady oraz sylwetki zwycięzców tego prestiżowego turnieju.

Jak powstał Puchar Narodów Afryki?

Organizację turnieju od początku powierzono Federacji Piłkarskiej Afryki. Pierwsza edycja, rozegrana w 1957 roku, zgromadziła tylko trzy reprezentacje – Egipt, Sudan i Etiopię. Triumfował wówczas Egipt, pokonując w finale Etiopię 4:0, co zapoczątkowało długą historię jego dominacji.

Przez kolejne kilkanaście lat formuła stopniowo się rozrastała. Regularność, z jaką dziś kojarzymy AFCON, zaprowadzono w 1968 roku – odtąd finały odbywają się co dwa lata. W 2010 roku zdecydowano o przeniesieniu terminów na lata nieparzyste, co weszło w życie od edycji w 2013 roku. Dziś w zasadzie nie ma afrykańskiego kraju, który nie marzyłby o udziale w tym wydarzeniu.

Jaki jest obecny format rozgrywek?

Od 1998 roku w fazie grupowej uczestniczyło 16 zespołów, ale rozwój piłki nożnej na kontynencie skłonił władze CAF do zwiększenia liczby finalistów. Współcześnie w turnieju głównym rywalizują 24 reprezentacje, które wyłaniane są w eliminacjach.

System rozgrywek przewiduje sześć grup po cztery drużyny, z których po dwie najlepsze awansują do fazy pucharowej. Następnie dołączają do nich cztery zespoły z trzecich miejsc z najlepszym bilansem. Od 1/8 finału obowiązuje już system „przegrywający odpada”, co gwarantuje ogromne emocje aż do wielkiego finału.

Kto odnosił największe sukcesy?

Na przestrzeni ponad 60 lat kilka reprezentacji wypracowało sobie pozycję stałych potentatów. Liderem pod każdym względem pozostaje Egipt, który nieprzerwanie dominuje w klasyfikacji medalowej. Zestawienie oparte na punktach zdobytych we wszystkich meczach turniejowych doskonale obrazuje tę hierarchię.

Egipt zdobył 7 tytułów mistrza Afryki – to absolutny rekord turnieju.

Egipt – rekordzista wszech czasów

Egipt nie tylko zwyciężył w premierowej odsłonie 1957 roku, ale i rokrocznie potwierdza swoją hegemonie. Łącznie na swoim koncie ma siedem trofeów, a w dorobku punktowym wypracował imponujące 188 pkt przy 57 wygranych meczach. Żadna inna drużyna nie zagrała w PNA 100 spotkań – ten graniczny wynik osiągnęli jako jedyni.

Co więcej, reprezentacja powstała z unii Egiptu i Syrii, występująca w latach 1958–1961 jako Zjednoczona Republika Arabska, również jest w statystykach zaliczana na konto dzisiejszego Egiptu. Dzięki temu historia ekipy faraonów w AFCON liczy dodatkowe cztery starty pod tą samą nazwą.

Inne potęgi afrykańskiego futbolu

Za plecami Egiptu czają się takie drużyny jak Ghana (4 tytuły), Kamerun (5) czy Nigeria (3). Ghana to ekipa o jednym z najbogatszych dorobków – wystąpiła 22 razy, wygrywając 54 spotkania i uzyskując 182 pkt. Kamerun natomiast pięciokrotnie sięgał po końcowy triumf, co czyni go drugą siłą pod względem liczby mistrzostw.

W gronie utytułowanych znajduje się również Wybrzeże Kości Słoniowej (151 pkt, 23 starty) oraz aktualny czempion Maroko. W 2025 roku Maroko dołożyło do swojej gabloty drugi tytuł, co – obok organizacji turnieju w 1988 roku – umacnia go w elicie.

Gdzie odbędzie się edycja 2027?

Po raz pierwszy w historii AFCON zostanie rozegrany w Kenii, Tanzanii i Ugandzie.

AFCON 2027 przejdzie do historii jako pierwszy turniej rozgrywany jednocześnie w trzech państwach Afryki Wschodniej: Kenii, Tanzanii i Ugandzie. Decyzja ta ma symboliczny wymiar – poprzednio ta część kontynentu gościła mistrzostwa tylko raz, w 1976 roku w Etiopii.

Największą inwestycją towarzyszącą przygotowaniom jest budowa stadionu imienia Samii Suhulu Hassana w Arushy. Obiekt o pojemności 30 000 miejsc, spełniający wymogi FIFA i CAF, powstaje na powierzchni 14,57 hektara. Za realizację odpowiada chińska firma CRCEG, która działa w Arushy od niemal 20 lat. Wewnątrz znajdą się nie tylko trybuny, ale także sale eventowe, muzeum oraz biura, co ma uczynić z niego centrum życia społecznego nie tylko w dni meczowe. Całość o wartości 286 mld dolarów ma być gotowa do 2026 roku.

Oprócz nowego obiektu, organizatorzy wyznaczyli dwa kolejne stadiony, które przechodzą intensywną modernizację. Benjamin Mkapa Stadium w Dar Es Salaam przechodzi właśnie drugi etap prac – wymieniana jest bieżnia, montowane nowe nagłośnienie i składane krzesełka, a cały obiekt zyskuje odświeżony wygląd. Wcześniej zainstalowano już nowe reflektory, zmodernizowano szatnie, płytę boiska oraz strefy VIP i medialne.

Z kolei Amaan Stadium na Zanzibarze zakończył renowację w grudniu 2023 roku. Dzięki tym wysiłkom Tanzania będzie mogła po raz pierwszy w pełni zaprezentować się jako nowoczesny gospodarz wielkiego futbolowego święta.

Jak oglądać Puchar Narodów Afryki w Polsce?

Polscy kibice przez lata mogli śledzić zmagania afrykańskich drużyn przede wszystkim na antenie Eurosportu, który transmitował turniej od 2000 do 2015 roku. Po kilkuletniej przerwie, pokazywanie AFCON na naszym rynku przejęła platforma Viaplay – ta nabyła prawa do edycji w Kamerunie w 2022 roku.

W 2024 roku doszło do kolejnej zmiany nadawcy – aktualnie jedynym miejscem, gdzie można legalnie oglądać wszystkie mecze, jest serwis streamingowy Megogo. Takie rotacje wynikają z restrukturyzacji praw telewizyjnych, ale dla fanów oznacza to konieczność śledzenia komunikatów przed każdym kolejnym turniejem.